Hurma Nedir?

Arecaceae familyasından olan bir tür palmiye ağacıdır. Latince adı Phoenix Dactylifera’dır. Meyve veren türü Phoenix Atlantica ve Phoenix Sylvestris’tir. Ticari olarak kullanılan türü ise Phoenix Dactylifera’dır.

Hurma bitkisinin esas kökeni Kuzey Afrika veya Orta Doğu olarak bilinir. Hurmanın 15 – 30 metre boyunda olabilen tek bir gövdesi vardır. 4 metre kadar olan yaprakları 7 yıl canlı kalabilirler. Gençlik döneminde yaprak köklerinden her yıl 12 adet, tomurcuklanma şeklinde 25-100 cm arasında olabilen üzeri kaplı bir şekilde püskül tarzı tohumlar oluşur. Bunlar tohumlama amacıyla kullanılır. Hurmanın ömrü yaklaşık 100 olmakla birlikte en verimi dönemi 20-80 yılları arasıdır. Bu verimli dönem sonunda hurma ağaçları kesilir. Hurma (Phoenix Dactylifera) çok eski zamanlardan beri beslenme amacıyla, inşaat malzemesi olarak kullanmak amacıyla ve ilaç yapımında kullanılmaktadır. Hurma bitkisinin beslenmede sağlık üzerine etkileri muazzamdır. Bilhassa yaş hurmanın besin değeri bir çok meyveden daha fazladır. Glisemik endeksinin düşük olması ve lifli yapıda olması sağlık açısından çok önemlidir. Antioksidan özelliği ve doğum sonrası kanamayı azaltıcı etkisi kanıtlanmıştır.

Hurma’nın Besin Değeri

Hurma hem taze hem de kuru olarak tüketilmesinin yanında farklı amaçlarla da kullanılmaktadır. Öğrneğin Hurma suyu konsantresi, hurma şurubu,hurma özü, hurma şekeri, hurma pekmezi, sirke, organik asitler, marmelat gibi ve pastacılıkta da katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Üretimden kalan atıklar kompost(gübre) yapımında kullanılmaktadır. 1 hurmanın besin değeri aşağıdaki gibidir.

  • %44-88 oranında şeker
  • Potasyum bakımından zengindir (muzdan 2,5 kat fazla)
  • Kalsiyum, magnezyum, demir ve birtakım vitaminler (A, B1, B2, niasin, C) .
  • Hurmada yağ etli kısmında %0,2-0,5
  • Hurma çekirdeğinde yağ %7,7-9,7
  • Hurma çekirdeğinde 14 çeşit yağ asidi bulunur. Bunlardan 8’i düşük miktarlarda etli kısımda da bulunur. Doymamış yağ asitleri arasında “palmitoleic”, “oleic”, “linoleic” ve “linolenic” asitler vardır.
  • 15 çeşit mineral bulunur. Potasyum, bor, kalsiyum, kobalt, bakır, flor, demir, magnezyum, manganez, fosfor, sodyum, selenyum ve çinko bunlardan bazılarıdır.
  • 1 hurmada ne kadar protein var? Hurmadaki protein çok kaliteli olup 23 çeşit aminoasit içermektedir.
  • Hurma lifi nedir ?hurma meyvesinde sağlık için oldukça faydalı olan %0,5- 3,9 oranında pektin adında lif bulunur.
  • 1 hurmanın kalorisi cinsine göre değişmekle birlikte yaklaşık 20 kal civarındadır.

Bütün bu sonuçlara bakıldığında hurma meyvesi birçok vitamin mineral içermesi bakımından, kaliteli amino asit içermesi bakımından ve lif içeriği bakımından birçok meyveden daha üstün özelliklere sahiptir. Dolayısıyla bireylerin beslenmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Özellikle son yıllarda hurmadan çeşitli tarifler geliştirilmiştir. Yaş hurmalı kurabiye , hurma özlü kek , hurma topları vs.

Biz diyetisyenlerin de vazgeçilmezi özellikle hurma ile zayıflamada çok kullanılır. Örneğin hurma ve yoğurt ikilisi veya hurma ve süt ikilisi gibi. Özellikle diyabetli bireylerde hurma ve yoğurt veya hurma ve süt ikilisi glisemiks indeks bakımından düşük olduğundan diyet listelerinde verilebilmektedir.

Tıbbi Açıdan Hurma

Hurma meyvesi en önemlisi bir besin kaynağı bunun yanı sıra sindirime oldukça yardımcıdır. Said Suphi ve arkadaşlarının yaptığı bir çalışmada hurmanın nişasta ve sükrozun, glukoz ve fruktoza ayrışmasında faydası olduğu gözlenmiştir. Bu sebeple pasta ve unlu mamuller yapılırken hurma meyvesi veya hurma özü katılması bu besinlerin daha kolay sindirilmesini sağlamaktadır. Bağırsaklarda pH düzeyini ayarlayarak barsak geçişini rahatlatmaktadır ve süreyi azaltmaktadır. Hurma meyvesi özellikle serbest radikallere karşı vücudu savunmada oldukça etkin bir antioksidan meyvedir. Vinson ve arkadaşlarının çeşitli meyvelerde yaptıkları bir çalışmada hurma meyvesinin antioksidan içeriğinin diğer meyvelerden daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Hurmanın Fard, Khasab ve Khalas türlerinin karşılaştırıldığı bir çalışmada da khalas türü diğer hurma meyvelerinden daha üstün olduğu ortaya çıkmıştır. Son yıllarda özellikle hurma ülsere iyi gelir mi diye çokça sorulmaktadır. Antioksidan etkisinden dolayı hurmanın mide ülserine iyi geldiği bildirilmiştir. Meyve ve sebzelerin antioksidan özelliklerinden dolayı kansere karşı koruyucu olduğu bilinmektedir. Özellikle akciğer kanseri gibi kanserlerde. Ayrıca prostat kanserinde kuru meyvelerin etkisi daha fazla olduğundan bu kanserden korunmada hurma meyvesi çok önemlidir.Hurmanın antioksidan ve hücreyi mutasyondan koruyucu etkileri yenilen miktarla ilgilidir. Laboratuvar ortamında 4 mg/ml yoğunluktaki hurmanın superoksit ve hidroksil radikallerini tamamen temizlediği saptanmıştır tıpta son yıllarda glisemik endeks(indeks) önemini artırmıştır. İnsülin hem şekerle ilgili hem yağ ile ilgili hem proteinle ilgili işlevleri vardır. İnsülin kandaki şeker oranına göre değişiklik göstermektedir. Kan şekerinin yükselmesi insülin salgısını artırır. Dolayısıyla kan şekeri düşürülürken yağların depolanması sağlanır. Dışarıdan aldığımız besinlerin kan glukozunu yükseltme derecesi glisemik endeks olarak ifade edilir. Bundan dolayı besinlerin glisemik indeksinin düşük olması tercih edilir. Glisemik endeks sınıflamasında 40’ın altı düşük, 40-60 arası orta ve 60-100 arası yüksek olarak kabul edilir. Hurma meyvesinin şeker oranı çok yüksek olmasına glisemik endeksi düşüktür. Khalas, Bahri ve Ma’an türleri için glisemik indeks değerleri sırasıyla 35.5, 49.7 ve 30.5 olarak hesaplanmıştır. Başka bir araştırmada hurma meyvesiyle beraber hurma ve yoğurt şeklinde tüketildiğinden besinin glisemik indeksi daha da düşük bulunmuştur. Ölümlerin büyük oranda kalp damar hastalıklarından kaynaklandığı çağımızda obezite , kolesterol ve diyabette çok önemli sağlık sorunlarındandır. Glisemik endeks bakımından bakıldığında hurma meyvesinin bu tarz sağlık sorunları olan bireylerde diyet listelerinde verilebileceği belirlenmiştir. Bununla birlikte hurma meyvesinin enerji değeri yüksek olduğunun hurma porsiyonuna dikkat edilmelidir. Aksi takdirde gereğinden fazla enerji alınabilir. Bireyin günlük enerji, vitamin ve mineral ihtiyacını karşılayabilmesi açısından ve şeker hastalarında da diyet listelerinde verilebilmesi açısından hurma meyvesinin diyet önerilerinde dikkate alınması gereklidir. Hurmanın gebelikte de faydası çok önemlidir. Yüksek demir ve mineral içeriği açısından gebelikte iyi bir besin kaynağı olup doğuma yardımcı olması ve doğum sonrası kanamayı azaltıcı etkisi bakımından gebeler için oldukça önemlidir. Hurmanın içerdiği kimyasallar bitkisel kaynaklı östrojenler ve oksitosin benzeri etki gösterdiğinden doğum sonrası kanamayı azalttığı düşünülmektedir ve çalışmalarla kanıtlanmıştır. Deglet Noor hurmaları kullanılarak yapılan bir araştırmada hurmanın doğumdan sonraki kanamayı azalttığı saptanmıştır. Bu araştırmada 31 anneye doğumdan hemen sonra 10 ünite oksitosin iğnesi yapılırken 31 anneye de 50 gram Deglet Noor hurması yedirilmiştir. Doğumu takip eden 3. saat sonunda hurma meyvesi verilen annelerde kanamanın daha az olduğu saptanmıştır. Son zamanlarda hurma yaşlanma karşıtı (antiaging) ürünlerde de kullanılmaya başlanmıştır. Hurma çekirdeği de fitohormonlar bakımından zengindir. Bu sebeple güzellik sektöründe de hurmadan faydalanılmaktadır. Yapılan bir çalışmada 46-58 yaş arasındaki kadınlara göz çevresindeki kırışıklıklara yönelik kullanmaları için hurma çekirdeği kremi önerilmiştir. Beş haftalık kullanım sonrası kırışıklık yüzeyde %27,6, derinliklerde ise %3,52 oranında azalma saptanmıştır. Kadınlarda %60 oranında bir iyileşme belirlenmiştir. Hurmanın bağışıklık sistemini korumada da etkisi kanıtlanmıştır. Bunun yanı sıra hurmaya bağlı palmiye ağacından kaynaklı alerji de söz konusudur. Hurma meyvesinde çeşitli bakteri ve mantarlar (Penicillium spp., Cladosporium spp., Lactobacillus delbrueckii subsp. delbrueckii, Lactobacillus fructivorans, Lactobacillus collinoides, Lactobacillus salivarius, Zygosaccharomyces mellis, Zygosaccharomyces rouxii, Candida sphaerica, Candida rugosa, Candida colliculosa, Candida pelliculosa, Candida famata, Pichia anomala, Aspergillus niger, Penicillium spp) bulunabilir .Bir araştırmada hurmada Cladosporium cladosporioides ve Sporobolomyces roseus türü mantarlar bulunmuştur. Bu mantarlar sağlıklı bireyler için zarar oluşturmazken bağışıklığı düşük bireylerde deri enfeksiyonlarına sebep olabilmektedir. Bu sebeple hurma yenildikten hemen sonra eller yıkanmalıdır. Yapılan başka çalışmalarda balıkların hurma içerikli besinlerle beslenmesi hem büyümelerini hem de protein kalitelerinin artmasına katkısı olmuştur. Bunun sonucunda da hurma çekirdeğinin hayvan beslenmesinde de kullanılabileceği kanıtlanmıştır. Hurma çekirdeğinin biyolojik değeri düşük fakat protein içeriği %7,13-10,36, yağ içeriği ise %6,32-9,28 arasındadır. Hurma ağacı yaprakların ağır metallere bağlı çevre kirlenmesinde bir biyolojik moniterazasyonu olabileceği belirlenmiştir.Denizli’de yapılan bir araştırmada hurma yapraklarının trafikten kaynaklanan atmosfer ve ağır metal zehirlenmesini saptamada biyomonitör olarak kullanılmıştır .hurma çekirdeği atıklarında buluna aktif karbon sıvılardan kromu temizlemekte kullanılmaktadır. Ayrıca hurma liflerinin suları süzmede de filtre olarak kullanıldığı bilinmektedir. Hurma liflerinden üretilen arındırma sisteminin sudaki turbiditeyi (%80,6), fosforu (%54,9) ve parazit yumurtaları gibi organik maddeleri (%98) başarılı bir şekilde temizlemesi ekonomiye katkı sağlayıp hurmanın yan sanayide de kullanılabileceğini göstermiştir.

Sünnette ve Kuran-ı Kerim’de Hurmanın Önemi

Hurma birçok ayette ve hadiste çokça zikredilmektedir. Bunlardan bazıları;

“O’dur ki size gökten su indirdi. Onunla her çeşit bitkiyi çıkardık, o bitkiden filizler çıkardık. Ondan da birbiri üzerine binmiş taneler, hurmanın tomurcuğundan sarkan salkımlar, üzüm bağları, zeytin ve nar çıkarıyoruz.”

Hurmanın geçtiği diğer bazı ayetler ise şunlardır:

6/En’am, 141; 16/Nahl, 11 ve 67; 19/Meryem, 25; 17/İsrâ, 91; 55/Rahman,

Hz. Peygamber(SAS) de hurmanın önemi ve hurmanın faydalarından çokça bahsetmiştir. Bu hadislerden bazıları; Resulüllah (s.a.v.) şöyle buyuruyor:

“Acve Hurması” cennet meyvelerindendir. O, zehirlenmeye karşı şifalıdır.”

Büsr es- Sülemî’nin iki oğlu (r.a.) anlatıyor:

“Resulüllah yanımıza girdi, biz kendisine tereyağı ve hurma ikram ettik. Çünkü O, tereyağı ile hurmayı severdi.”

Ubeydullah İbn Ali İbn Rafi’in nenesi ve Ebu Rafi’in Karısı Selma (radıyallahu anhüma) anlatıyor: Resulüllah s.a.v. buyurdular ki:

“İçerisinde kuru hurma olmayan bir ev, içinde hiç içecek maddesi olmayan bir ev gibidir.”

Bu hadisten anlaşılıyor ki, o nemde insanlar için gıda maddesi denildiği zaman, hurma akla geliyordu. Adetâ içinde hurmanın bulunmadığı ev düşünülemiyordu. Abdullah ibn Cafer’in (r.a.) şöyle demiştir:

“Peygamber’in sağ elinde acur, sol elinde ise hurma gördüm. Bir ondan yiyordu, bir bundan yiyordu.”

Bu hadise dayanarak günümüzde hurma salatalık kavramı bir arada çok zikredilmektedir.

Hurmanın Faydaları

  • *Hurma meyvesi hem besin hem ilaç hem de meyvedir.
  • İnsana neşe veren bir meyvedir.

Online Gebelik Diyeti ile Sağlıklı bir Hamilelik Dönemi sizleri bekliyor.

Online Diyet Programına katılmak için detaylar…

Online Diyet